Η IRATA International, ο παγκόσμιος οργανισμός που θέτει τα πρότυπα για την εργασία με σχοινιά (rope access), δημοσίευσε το WASA Report 2024 (Work and Safety Analysis) με τα δεδομένα που αφορούν το έτος 2023. Η ετήσια αυτή αναφορά συγκεντρώνει στοιχεία από τις εταιρείες-μέλη της IRATA σχετικά με την απασχόληση, τις ώρες εργασίας, τα καταγεγραμμένα ατυχήματα και συμβάντα, αλλά και τους βασικούς παράγοντες κινδύνου που συναντώνται στο επάγγελμα.
Στόχος της μελέτης είναι όχι μόνο να καταγράψει τα περιστατικά, αλλά και να αναδείξει θέματα κουλτούρας ασφάλειας, ανθρώπινων παραγόντων και οργανωτικών ελλείψεων, προτείνοντας συγκεκριμένες βελτιώσεις για τον κλάδο. Το WASA Report αποτελεί βασικό εργαλείο για εταιρείες, τεχνικούς και εκπαιδευτικά κέντρα, καθώς δίνει μια ξεκάθαρη εικόνα της τρέχουσας κατάστασης και των προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπιστούν για τη βελτίωση της ασφάλειας στον χώρο της πρόσβασης με σχοινιά
Στοιχεία για τα μέλη και την απασχόληση
Το 2023 η IRATA σημείωσε σημαντική ανάπτυξη, με τον αριθμό των μελών να φτάνει τα 708 (από 604 το 2022), καταγράφοντας αύξηση 17,2% μέσα σε έναν χρόνο και πάνω από 37% την τελευταία πενταετία.
Η συνολική απασχόληση το 2023 ανήλθε κατά μέσο όρο σε 27.669 εργαζόμενους (από 22.076 το 2022), σημειώνοντας αύξηση 25,3% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Εντυπωσιακή ήταν η άνοδος των Level 1 τεχνικών, που αυξήθηκαν κατά 26,7%, φτάνοντας τους 10.629.
Όσον αφορά τις ώρες εργασίας, οι εταιρείες-μέλη δήλωσαν συνολικά 32,8 εκατομμύρια ώρες για το 2023, αριθμός αυξημένος κατά 28,6% σε σχέση με το 2022 και σχεδόν 50% σε πενταετή βάση. Από αυτές, το μεγαλύτερο ποσοστό αφορά εργασία onshore (στη στεριά), με αναλογία 0,64 σε σχέση με την offshore εργασία (στη θάλασσα).
Σημαντική άνοδο παρουσίασαν επίσης οι ώρες εκπαίδευσης, οι οποίες έφτασαν τα 1,3 εκατομμύρια, καταγράφοντας αύξηση σχεδόν 23% σε ένα έτος και πάνω από 77% μέσα σε πέντε χρόνια. Το γεγονός αυτό υποδηλώνει ότι οι εταιρείες δίνουν όλο και μεγαλύτερη έμφαση στην εκπαίδευση και αναβάθμιση δεξιοτήτων, στοιχείο κρίσιμο για την ασφάλεια και την επαγγελματική ανάπτυξη των τεχνικών.
Στατιστικά ατυχημάτων και συμβάντων το 2023
Το 2023 καταγράφηκαν 356 αναφορές περιστατικών από τις εταιρείες-μέλη της IRATA, αριθμός που αντιστοιχεί σε περίπου 0,5 αναφορά ανά μέλος και παραμένει σταθερός σε σχέση με προηγούμενα χρόνια. Από αυτές:
- 84 περιστατικά αφορούσαν «λάθη εκπαίδευσης» χωρίς τραυματισμό.
- 267 περιστατικά ήταν ατυχήματα ή συμβάντα προς ανάλυση.
- 19 αναφορές αφορούσαν σοβαρά περιστατικά (1 θανάσιμο, 4 σοβαροί τραυματισμοί, 14 τραυματισμοί άνω των 7 ημερών αποχής από την εργασία).
Είναι χαρακτηριστικό ότι το 40,4% των περιστατικών δεν συνέβη «On Rope», αλλά σε άλλες φάσεις της εργασίας (προετοιμασία, μεταφορά εξοπλισμού, εργασία εκτός σχοινιού). Επίσης, για κάθε περιστατικό που καταγράφηκε offshore, υπήρχαν 8,2 περιστατικά onshore, στοιχείο που δείχνει μεγαλύτερη συγκέντρωση κινδύνων σε χερσαία έργα.
Σε ό,τι αφορά τα λιγότερο σοβαρά συμβάντα, το 2023 καταγράφηκαν:
- 88 μικροτραυματισμοί (<7 ημερών αποχής)
- 160 near misses (παρ’ ολίγον ατυχήματα)
Συνολικά, η τάση των σοβαρών ατυχημάτων παραμένει σχετικά σταθερή τα τελευταία χρόνια, ωστόσο η IRATA τονίζει τη σημασία της αναφοράς όλων των περιστατικών, ακόμη και των near misses, καθώς συχνά εκεί εντοπίζονται οι πιο χρήσιμες πληροφορίες για την πρόληψη μελλοντικών ατυχημάτων.
Κύριες αιτίες και κοινά θέματα
Η ανάλυση των 267 περιστατικών του 2023 έδειξε ότι οι πιο συχνές άμεσες αιτίες ήταν:
- Λάθη ή παραλείψεις χειριστή (61 περιστατικά)
- Επαφή με εργαλεία, υλικά ή εξοπλισμό (50)
- Πτώση ή πτώση αντικειμένων (46)
Παρότι τα περιστατικά αυτά καταγράφονται συστηματικά, η IRATA τονίζει ότι πολλές φορές η πραγματική ρίζα του προβλήματος είναι οργανωτική και όχι ατομική. Στις αναφορές του 2023:
- 130 περιστατικά συνδέθηκαν με θέματα διοίκησης/διαχείρισης, όπως ανεπαρκής αναγνώριση κινδύνων, φτωχή επικοινωνία ή ελλιπής επίβλεψη.
- 99 περιστατικά συνδέθηκαν με το εργασιακό περιβάλλον, όπως κακές καιρικές συνθήκες, προβλήματα πρόσβασης/διαφυγής ή ανεπαρκής φωτισμός.
- 62 περιστατικά σχετίζονταν με τον ίδιο τον εξοπλισμό (κακή χρήση, φθορά ή έλλειψη συντήρησης).
Ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι οι ανθρώπινοι παράγοντες (π.χ. απροσεξία, κόπωση, βιασύνη, άγχος) εμφανίζονται σε 242 από τις 267 αναφορές. Η πιο συχνή αιτία ήταν η απώλεια συγκέντρωσης (72 περιπτώσεις). Η IRATA επισημαίνει την ανάγκη οι εταιρείες να υιοθετήσουν μια κουλτούρα «δικαιοσύνης» (just culture), που απομακρύνεται από τη λογική του καταλογισμού ευθυνών και ενισχύει την υπευθυνότητα και τη μάθηση από τα λάθη.
Τα επαναλαμβανόμενα «κοινά θέματα» που αναδεικνύονται τα τελευταία χρόνια περιλαμβάνουν:
- την πρόληψη φθοράς και κοψίματος των σχοινιών,
- τη διαχείριση πτώσεων αντικειμένων,
- την προσαρμογή σε καιρικές συνθήκες,
- την προστασία από μυοσκελετικούς τραυματισμούς,
- και την έγκαιρη αναγνώριση κινδύνων στο εργοτάξιο.
Ο ρόλος της εκπαίδευσης και της ασφάλειας
Η εκπαίδευση παραμένει θεμέλιος λίθος για την ασφάλεια στο rope access. Το 2023 καταγράφηκαν πάνω από 1,3 εκατομμύρια ώρες εκπαίδευσης, σημειώνοντας αύξηση 77,6% σε διάστημα πέντε ετών. Η άνοδος αυτή δείχνει ότι οι εταιρείες επενδύουν ολοένα και περισσότερο στην αναβάθμιση δεξιοτήτων των τεχνικών τους, στοιχείο κρίσιμο για τη μείωση των ατυχημάτων.
Ωστόσο, η IRATA επισημαίνει ότι τα σφάλματα κατά την εκπαίδευση (training errors) εξακολουθούν να υποαναφέρονται. Από τα 300 εκπαιδευτικά κέντρα-μέλη, μόλις 3 υπέβαλαν αναφορές το 2023, με το 82% αυτών να προέρχεται από μία μόνο εταιρεία. Αυτό δημιουργεί εικόνα μη αντιπροσωπευτική και δυσκολεύει την εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων.
Η οργάνωση υπενθυμίζει ότι ακόμη και τα μικρά λάθη κατά την εκπαίδευση μπορούν να αποτελέσουν πολύτιμα μαθήματα για τη βελτίωση των διαδικασιών και την πρόληψη μελλοντικών συμβάντων. Επιπλέον, αναδεικνύει τη σημασία της συμπεριφορικής επάρκειας (behavioural competence): δηλαδή, όχι μόνο οι τεχνικές γνώσεις, αλλά και η υπευθυνότητα, η επικοινωνία, η συνεργασία και η προσωπική δέσμευση του κάθε τεχνικού στην ασφάλεια.
Η κουλτούρα ασφάλειας πρέπει να καλλιεργείται σε όλα τα επίπεδα:
- από τη διοίκηση που δίνει το παράδειγμα,
- από τους Level 3 που καθοδηγούν ομάδες,
- και από κάθε τεχνικό που οφείλει να ακολουθεί διαδικασίες και να αναφέρει κάθε περιστατικό ή ανησυχία.
Συμπεράσματα & Συστάσεις της IRATA
Το WASA Report 2024 δείχνει ότι ο κλάδος του rope access συνεχίζει να αναπτύσσεται δυναμικά, με περισσότερα μέλη, περισσότερους τεχνικούς και κατακόρυφη αύξηση των ωρών εκπαίδευσης. Παράλληλα, τα σοβαρά ατυχήματα παραμένουν σχετικά σταθερά, γεγονός που αποδεικνύει την αξία των διαδικασιών ασφάλειας, αλλά και την ανάγκη για περαιτέρω βελτίωση.
Η IRATA επισημαίνει ορισμένες κρίσιμες προτεραιότητες:
- Ενίσχυση της αναφοράς περιστατικών (ιδίως near misses), ώστε να εξαχθούν πιο αξιόπιστα συμπεράσματα.
- Εστίαση στα επαναλαμβανόμενα θέματα, όπως πτώσεις αντικειμένων και φθορά σχοινιών, που εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρή απειλή.
- Καλλιέργεια κουλτούρας ασφάλειας, με έμφαση στη συμπεριφορική επάρκεια και την ατομική υπευθυνότητα.
- Αξιοποίηση δεικτών “leading” (π.χ. παρατηρήσεις ασφάλειας, toolbox talks, προληπτικές παρεμβάσεις), ώστε η βελτίωση να μη βασίζεται μόνο σε παρελθοντικά στατιστικά.
- Περιοδική αναθεώρηση των δεδομένων και benchmarking με άλλους κλάδους και περιοχές, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα πρότυπα της IRATA παραμένουν τα υψηλότερα στον κόσμο.
Η βασική σύσταση είναι ξεκάθαρη: η ασφάλεια δεν είναι μόνο θέμα κανονισμών, αλλά κυρίως κουλτούρας, εκπαίδευσης και συνεχούς βελτίωσης. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η έκθεση, ακόμη και τα μικρά λάθη ή τα near misses μπορούν να αποτελέσουν «καλά νέα» – εφόσον καταγραφούν και αξιοποιηθούν για να αποτρέψουν τα σοβαρότερα.
