Ιταλία: Η νέα εγκύκλιος για εργασίες σε δέντρα με σχοινιά (Circolare n. 2/2025)
Τι αλλάζει σε αγκυρώσεις, πρόσβαση, «μονού σχοινιού» εξαιρέσεις, εκπαίδευση και σχέδιο διάσωσης
Στις 13 Φεβρουαρίου 2025 το ιταλικό Υπουργείο Εργασίας εξέδωσε την Circolare n. 2/2025 με συνημμένο το τεχνικό κείμενο «Istruzioni per l’esecuzione in sicurezza di lavori su alberi con funi» (Οδηγίες για την ασφαλή εκτέλεση εργασιών σε δέντρα με σχοινιά). Η εγκύκλιος έρχεται ως απάντηση σε ένα πρόβλημα που, όπως αναγνωρίζει το ίδιο το κείμενο, επιμένει: τα ατυχήματα σε εργασίες συλλογής/κλαδέματος συνεχίζουν να εμφανίζονται «με ανησυχητική συχνότητα», τόσο σε έμπειρους όσο και σε λιγότερο έμπειρους εργαζομένους, και συχνά συνδέονται με μη τήρηση του πλαισίου ασφάλειας. olympus.uniurb.it
Η ουσία είναι ότι το νέο συνημμένο αντικαθιστά το αντίστοιχο της παλιότερης εγκυκλίου n. 23/2016, με «ουσιαστικές αλλαγές» κυρίως στο σύστημα αγκύρωσης, στο σύστημα πρόσβασης και στις μεθόδους εγκατάστασης, ενώ ρυθμίζει και τις εξαιρετικές περιπτώσεις όπου μπορεί να απαιτηθεί πρόσβαση/εργασία με μία μόνο κύρια σχοινιά. olympus.uniurb.it+1
Ο πυρήνας της ιταλικής λογικής: δύο σχοινιά, ξεχωριστές αγκυρώσεις, συνεχής επίβλεψη
Το κείμενο «κουμπώνει» πάνω στο ιταλικό θεσμικό πλαίσιο για εργασίες με σχοινιά (D.Lgs. 81/2008, άρθρο 116) και το μεταφράζει σε μια πολύ πρακτική απαίτηση: στην πρόσβαση σε ύψος με σχοινιά, το σύστημα πρέπει να προβλέπει τουλάχιστον δύο σχοινιά αγκυρωμένα ξεχωριστά.
Η εγκύκλιος περιγράφει ρητά ότι το σύστημα πρόσβασης/στήριξης πρέπει να έχει:
α) fune di lavoro (σχοινί εργασίας) για πρόσβαση–κάθοδο–στήριξη και
β) fune di sicurezza (σχοινί ασφαλείας) ως βοηθητικό σύστημα, με διαφορετικό χρώμα από το σχοινί εργασίας. Tree Climbing Italia+1
Επιπλέον, οι δύο σχοινιές πρέπει να είναι αγκυρωμένες ξεχωριστά, «παράλληλα» και χωρίς εμπόδια ανάμεσά τους, ενώ ο εργαζόμενος οφείλει να είναι πάντα συνδεδεμένος και στα δύο στη φάση πρόσβασης. Tree Climbing Italia+1
Και ένα σημείο που ενδιαφέρει ιδιαίτερα όσους δουλεύουν “σοβαρά” σε Rope Access/Tree Access: η εγκύκλιος τονίζει ότι οι εργασίες με σχοινιά πρέπει να επιβλέπονται συνεχώς, άρα η παρουσία preposto (επιβλέποντα/επικεφαλής ασφάλειας) κρίνεται αναγκαία. Tree Climbing Italia+1
Το μεγάλο «νέο» που ξεχωρίζει: πότε επιτρέπεται μία μόνο κύρια σχοινιά
Εδώ είναι το σημείο που έκανε τη Circolare 2/2025 είδηση στον ιταλικό χώρο. Το κείμενο αναγνωρίζει ότι, σε συγκεκριμένες φάσεις (ιδίως μετακινήσεις μέσα στην κόμη και ορισμένα σενάρια αποσυναρμολόγησης/κατεβάσματος κορμού), η κλασική χρήση «σχοινιού ασφαλείας» μπορεί κατ’ εξαίρεση να αυξήσει τον κίνδυνο αντί να τον μειώσει.
Δίνει μάλιστα συγκεκριμένα παραδείγματα για το γιατί: μπορεί να περιορίζει πλευρικές κινήσεις, να μην προστατεύει αποτελεσματικά σε «pendolo» (εκκρεμές), και σε ορισμένες φάσεις να εκθέτει τον εργαζόμενο σε δυσμενή συνθήκη πτώσης. Tree Climbing Italia+1
Με βάση αυτά τα “casi concreti di pericolosità” (συγκεκριμένες περιπτώσεις επικινδυνότητας) και εφόσον είναι δηλωμένα, αξιολογημένα και τεκμηριωμένα στο πρόγραμμα εργασιών, η εγκύκλιος επιτρέπει τη χρήση μόνο της fune di lavoro, υπό τον όρο ότι εξασφαλίζεται ισοδύναμο επίπεδο ασφάλειας. Tree Climbing Italia+1
Οι προϋποθέσεις που βάζει είναι χαρακτηριστικές “rope access σκέψης”:
- να επιλεγεί συσκευή/μηχανισμός που αποτρέπει τυχαία αποσύνδεση υπό μη τυπικές φορτίσεις,
- να υπάρχει σε όλη τη διάρκεια fune di emergenza (σχοινί έκτακτης ανάγκης/διάσωσης), σωστά τοποθετημένο και αρκετά μεγάλο ώστε να φτάνει το έδαφος από κάθε σημείο εργασίας,
- να αποφεύγεται ανεξέλεγκτη αιώρηση (pendolo) με κατάλληλη πλευρική πρόοδο/redirects/positioning lanyard,
- και να μην χρησιμοποιούνται εργαλεία κοπής κατά τη μετακίνηση, χωρίς πρώτα να υπάρχει σταθερό εξασφαλισμένο positioning. Tree Climbing Italia+1
Επιπλέον, το κείμενο εξηγεί αναλυτικά τι «γεννά» τις συνθήκες εξαίρεσης μέσα στην κόμη: πλευρική κίνηση που μπλοκάρει fall-arrest συσκευές, έλλειψη “air gap” (tirante d’aria) για σωστή λειτουργία, σκαλώματα σε κλαδιά/κορμούς/διχάλες, μπλεξίματα μεταξύ σχοινιών, αλλά και καθαρή αύξηση κόπωσης/μπερδέματος όταν χρησιμοποιούνται πολλά σχοινιά σε δύσκολη δομή κόμης. Tree Climbing Italia+1
Πρόσβαση, μικρά ύψη, «σάγιλονο» και τεχνική λεπτομέρεια που δείχνει νοοτροπία
Η εγκύκλιος δεν μένει θεωρητική. Περιγράφει την τυπική εγκατάσταση σχοινιών από το έδαφος, ακόμη και με ρίψη βάρους και βοηθητικής λεπτότερης γραμμής (το γνωστό “sagolino”), και το πώς η πρόσβαση συνεχίζεται από μέσα στην κόμη όταν χρειάζεται. Tree Climbing Italia
Έχει ενδιαφέρον ότι προβλέπει και “ρεαλιστικά” σενάρια: όταν δεν είναι δυνατό να στηθεί το σύστημα από κάτω, μπορεί να χρησιμοποιηθεί αναρρίχηση/πρόσβαση από χαμηλά (ακόμα και με σκάλα, με τις αντίστοιχες διαδικασίες ασφάλειας), αλλά επιμένει σε μια σταθερή αρχή: οι κινήσεις πρέπει να γίνονται με διαδοχική/εναλλάξ ασφάλιση και η διάσωση να παραμένει εφικτή. Tree Climbing Italia+1
Σε δέντρα μικρού ύψους (αναφέρεται ενδεικτικά το όριο των 7 μέτρων) και με τέτοια κόμη ώστε να μπορεί να κινηθεί εύκολα τόσο ο εργαζόμενος όσο και ο ενδεχόμενος διασώστης, δίνεται η δυνατότητα να προχωρήσει κανείς με εναλλαγή μίας σχοινιάς και cordino di posizionamento (lanyard). Tree Climbing Italia+1
Διαχείριση έκτακτης ανάγκης: η ομάδα πρέπει να μπορεί να “σώσει” άμεσα
Αν υπάρχει ένα σημείο που η Ιταλία το περνάει ως “κανόνα κουλτούρας”, είναι το εξής: η εργασία σε δέντρα με σχοινιά πρέπει να σχεδιάζεται έτσι ώστε να μπορεί να γίνει άμεση διάσωση από την ίδια την ομάδα, χωρίς να περιμένει «να φτάσει κάποιος».
Η εγκύκλιος ζητά ο προγραμματισμός να περιλαμβάνει μέτρα για άμεση παροχή βοήθειας και λέει καθαρά ότι όλοι οι εργαζόμενοι σε συστήματα σχοινιών πρέπει να είναι εκπαιδευμένοι, εξασκημένοι και εξοπλισμένοι για να διαχειριστούν σενάρια έκτακτης ανάγκης. Tree Climbing Italia+1
Στέκεται ακόμη και στην επικοινωνία: κινητό όπου υπάρχει κάλυψη, αλλά αν δεν υπάρχει, προβλέπει οργανωμένες λύσεις (π.χ. άλλο άτομο να μετακινηθεί σε σημείο κάλυψης ή χρήση ασυρμάτου/“ponte radio”), και απαιτεί η κλήση βοήθειας να έχει ακριβή τοποθεσία (διεύθυνση ή γεωγραφικές συντεταγμένες). Tree Climbing Italia+1
Και το πάει μέχρι τα βήματα διάσωσης: αξιολόγηση σκηνικού, ενεργοποίηση υπηρεσιών, έλεγχος διαδρομής/ακεραιότητας σχοινιού διάσωσης, πρόσβαση, προσέγγιση τραυματία, σύνδεση σε σημείο της ζώνης που προβλέπεται για διάσωση από τον κατασκευαστή, αποδέσμευση αν χρειάζεται, αποφυγή pendolo και κάθοδος. Tree Climbing Italia
Εκπαίδευση: διαχωρισμός operator και preposto, με συγκεκριμένη ύλη
Η Circolare 2/2025 επιμένει ότι η εκπαίδευση πρέπει να οργανώνεται με βάση το Allegato XXI του D.Lgs. 81/2008 και ότι πρέπει να υπάρχουν διακριτές διαδρομές για εργαζόμενους και για preposti (επιβλέποντες). Tree Climbing Italia+1
Για τους operators, αναφέρει ως βασικούς άξονες: γνώση του δέντρου (μορφολογία/βιολογία/φυσιολογία), πρόσβαση και positioning με σχοινιά, εργασία στην κόμη, διαδικασίες διάσωσης, χρήση εξοπλισμού/εργαλείων και τεχνικές ελεγχόμενης αποσυναρμολόγησης/κοπής. Tree Climbing Italia+1
Για τους preposti, προστίθενται στοιχεία επιλογής/τρόπων αγκύρωσης και διαχείρισης έκτακτων περιστατικών. Tree Climbing Italia+1
Γιατί αυτό μας ενδιαφέρει και ως “rope access mindset” γενικότερα
Ακόμα κι αν δεν κάνεις arboriculture, η εγκύκλιος είναι ένα πολύ καθαρό παράδειγμα του πώς ένα κράτος μετατρέπει την εμπειρία ατυχημάτων σε «λειτουργικές οδηγίες πεδίου»: τυποποιεί τη λογική των δύο ανεξάρτητων συστημάτων, θεσμοθετεί την επιτήρηση, βάζει πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις για “single rope” εξαιρέσεις, και –κυρίως– απαιτεί η ομάδα να έχει πραγματική ικανότητα άμεσης διάσωσης. regione.piemonte.it+1
