«Διάσωση με χρέωση» στην Ιταλία από το 2026; Τι αλλάζει και γιατί έχει σημασία για όλους μας
Όταν το κράτος λέει «θα σε σώσω πρώτα, αλλά μπορεί να πληρώσεις μετά» – και τι μας δείχνει αυτό για τα κενά της Ελλάδας στην εναέρια διάσωση
Στην Ιταλία, η συζήτηση για την ασφάλεια στο βουνό και στη θάλασσα μπήκε τον Δεκέμβριο του 2025 σε μια νέα, πιο «σκληρή» φάση: στο πλαίσιο της Legge di Bilancio 2026 (νόμος προϋπολογισμού), προωθείται ρύθμιση που ανοίγει τον δρόμο ώστε ορισμένες επιχειρήσεις έρευνας–διάσωσης–σωτηρίας (SAR) να γίνονται χρεώσιμες για τον πολίτη, όταν κριθεί ότι η κινητοποίηση έγινε χωρίς πραγματική αιτία ή όταν το περιστατικό προκλήθηκε από δόλο ή βαριά αμέλεια.
Η βασική ιδέα, όπως παρουσιάστηκε από ιταλικά μέσα, είναι απλή: η διάσωση παραμένει δημόσιο αγαθό και η προτεραιότητα είναι πάντα η ανθρώπινη ζωή· όμως, αν αποδειχθεί ότι κάποιος ζήτησε βοήθεια αδικαιολόγητα ή δημιούργησε τον κίνδυνο με εξόφθαλμα απερίσκεπτη συμπεριφορά, το κράτος θα μπορεί να ζητήσει επιστροφή κόστους.
Τι ακριβώς προβλέπεται στο ιταλικό κείμενο
Το πιο «βαρύ» σημείο δεν είναι μόνο η λέξη “πληρωμή”, αλλά ποιος μπαίνει στο κάδρο και με ποια κριτήρια.
Σύμφωνα με το σχετικό υλικό που συνοδεύει τη νομοθετική διαδικασία στη Γερουσία (dossier), προβλέπεται «corresponsione di un corrispettivo» (καταβολή αντιτίμου) για επιχειρήσεις SAR που διενεργούνται από τη Guardia di Finanza, όταν:
- το γεγονός είναι αποτέλεσμα δόλου ή βαριάς αμέλειας, ή
- υπάρχει αίτημα επέμβασης “immotivata o ingiustificata” (απροκάλυπτα αδικαιολόγητο/ατεκμηρίωτο).
Το ίδιο dossier αναφέρει ρητά ότι επεκτάσεις/παράγραφοι της ίδιας λογικής απλώνονται και σε Polizia di Stato, Carabinieri, Vigili del Fuoco και Capitanerie di porto – Guardia Costiera (Λιμενικό/Ακτοφυλακή).
Παράλληλα, τονίζεται ότι οι λεπτομέρειες εφαρμογής (π.χ. ο τρόπος υπολογισμού, οι διαδικασίες, οι αποδείξεις, τα όρια) παραπέμπονται σε υπουργικό/εφαρμοστικό διάταγμα.
Γιατί τώρα; Το «φόντο» της απόφασης
Η Ιταλία —όπως και άλλα αλπικά κράτη— έχει χρόνια τώρα έντονη πίεση στις υπηρεσίες διάσωσης λόγω:
- αύξησης επισκεψιμότητας στο βουνό,
- “instagram tourism” σε δύσκολες διαδρομές,
- περιστατικών με κακό εξοπλισμό, λάθος εκτίμηση καιρού, ή άγνοια κινδύνων.
Η νέα κίνηση παρουσιάζεται ως προσπάθεια να μπει ένα «φρένο» στην κουλτούρα “πάω όπου να ’ναι και, αν γίνει κάτι, θα με μαζέψουν”. Στο ρεπορτάζ της Sky TG24, η λογική αποτυπώνεται καθαρά: από το 2026, η κλήση βοήθειας «θα πρέπει να είναι δικαιολογημένη», αλλιώς ο μηχανισμός μπορεί να αναζητήσει κόστος.
Το δύσκολο σημείο: ποιος κρίνει τη «βαριά αμέλεια»;
Εδώ αρχίζουν τα πραγματικά ερωτήματα. Ακόμα και το επίσημο κοινοβουλευτικό υλικό παραδέχεται ότι οι έννοιες δόλος/βαριά αμέλεια δεν είναι εύκολες να εφαρμοστούν στην πράξη σε δραστηριότητες όπως πεζοπορία και ορειβασία: πού τελειώνει η «απειρία» και πού αρχίζει η «βαριά αμέλεια»;
Το επίσης κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος θα αποφασίζει τελικά ότι ένα αίτημα ήταν «αδικαιολόγητο» ή ότι η συμπεριφορά ήταν «βαριά αμελής». Το Montagna.tv (ειδικευμένο μέσο) επισημαίνει ότι πολλά πρακτικά σημεία μένουν να διευκρινιστούν, όπως και το πώς θα οριστούν τα αντίτιμα με το επόμενο διάταγμα.
Και εδώ υπάρχει ένα λεπτό ισοζύγιο:
αν ο κόσμος φοβηθεί ότι «θα πληρώσει», υπάρχει κίνδυνος να καθυστερεί να καλέσει βοήθεια, να επιδεινώνονται περιστατικά και να κινδυνεύουν περισσότεροι — κάτι που καμία υπηρεσία διάσωσης δεν θέλει.
Μα δεν πληρώνεις ήδη στην Ιταλία σε κάποιες περιπτώσεις;
Σε ένα βαθμό, ναι. Η Ιταλία έχει περιφερειακές διαφοροποιήσεις σε χρεώσεις (ή δυνατότητα χρεώσεων) ειδικά όταν υπάρχει “αδικαιολόγητη” κινητοποίηση ή συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Υπάρχουν δημοσιεύματα που αναφέρουν ενδεικτικές ταρίφες ανά περιοχή (π.χ. κόστος ανά λεπτό πτήσης ελικοπτέρου), με μεγάλη διακύμανση.
Το νέο στοιχείο της Legge di Bilancio 2026 είναι ότι επιχειρεί να βάλει μια πιο οριζόντια ρύθμιση στο επίπεδο κρατικών σωμάτων και επιχειρήσεων SAR, και να την επεκτείνει πέρα από έναν μόνο φορέα.
Και η Ελλάδα; Η συζήτηση εδώ ξεκινά από πολύ πιο πίσω
Εδώ είναι το σημείο που η ιταλική επικαιρότητα λειτουργεί σαν καθρέφτης: στην Ελλάδα, πριν καν φτάσουμε να συζητάμε «χρεώσεις», το μεγάλο ζητούμενο είναι να έχουμε σταθερή, προβλέψιμη και επιχειρησιακά ώριμη εναέρια διάσωση/αεροδιάσωση με χρόνους ανταπόκρισης που να θυμίζουν Ευρώπη.
Και για να είμαστε ακριβείς:
αεροδιακομιδές στην Ελλάδα γίνονται — ειδικά για νησιά και απομακρυσμένες περιοχές — μέσω ΕΚΑΒ και συνεργασιών/διαθεσιμότητας μέσων. Υπάρχουν επίσης πρωτοβουλίες ενίσχυσης, όπως η μίσθωση/διάθεση ελικοπτέρου προς το ΕΚΑΒ για επείγουσες αεροδιακομιδές (καλοκαίρι 2025) που παρουσιάστηκε σε σχετικό δελτίο τύπου.
Όμως, αυτό που συνήθως εννοούμε όταν λέμε «δεν έχουμε αεροδιάσωση όπως πρέπει» είναι ότι δεν διαθέτουμε ακόμη μια πλήρως ανεπτυγμένη, ενιαία υπηρεσία τύπου HEMS/ορεινής διάσωσης (με σταθερές βάσεις ετοιμότητας, dedicated μέσα/πληρώματα, σαφείς διαδικασίες, συστηματική διασύνδεση με επίγεια ομάδες διάσωσης και εγγυημένα πρωτόκολλα). Ακόμα και ελληνικά ρεπορτάζ/τοποθετήσεις στον χώρο της υγείας επισημαίνουν αυτό το έλλειμμα ως δομικό πρόβλημα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι το 2025 έγιναν θεσμικά βήματα ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση:
- Εκδόθηκε ΚΥΑ για το Εθνικό Σχέδιο Εναέριας Διάσωσης και Αεροδιακομιδών (ΕΣΕΔΑ).
- Ανακοινώθηκε και μεταβατικό πλαίσιο μέχρι την πλήρη εφαρμογή, ώστε να «γεφυρωθούν» οι επιχειρησιακές ανάγκες μέχρι να στηθεί ολοκληρωμένα ο μηχανισμός.
Με άλλα λόγια: η Ελλάδα δείχνει να αναγνωρίζει θεσμικά το πρόβλημα, αλλά βρισκόμαστε ακόμη στο κρίσιμο στάδιο όπου πρέπει να αποδειχθεί η πλήρης λειτουργικότητα στην πράξη.
Το σχόλιο που “πονάει”, αλλά είναι παραγωγικό
Η Ιταλία συζητά να χρεώνει ορισμένες «ανεύθυνες» κινητοποιήσεις επειδή έχει ήδη μια μεγάλη, βαριά, συνεχώς ενεργή μηχανή διάσωσης που πιέζεται από την υπερ-χρήση. Εμείς, στην Ελλάδα, πολλές φορές παλεύουμε ακόμη με το πιο βασικό: να φτάσει το μέσο γρήγορα, να υπάρχει διαθεσιμότητα, να υπάρχει σταθερό επιχειρησιακό δόγμα που να μην εξαρτάται από συγκυρίες.
Γι’ αυτό, αν θέλουμε να κάνουμε μια ρεαλιστική «μετάφραση» της ιταλικής συζήτησης στα ελληνικά δεδομένα, το σωστό ερώτημα δεν είναι «να πληρώνει ο απρόσεκτος;». Είναι:
πώς χτίζουμε πρώτα ένα σύστημα όπου η διάσωση —και ειδικά η εναέρια διάσωση σε βουνό/φαράγγια/δυσπρόσιτες περιοχές— είναι σίγουρη, γρήγορη, εκπαιδευμένη, διαλειτουργική. Και μετά, όταν αυτό το σύστημα σταθεί, πώς θέτουμε κανόνες ευθύνης που δεν θα φοβίζουν τον πολίτη να καλέσει, αλλά θα αποθαρρύνουν τον κυνισμό και την κατάχρηση.
